METAPHYSICA

Boško Tokin


Boško Tokin

Pionir filmske kritike na ovim prostorima, a i šire Boško Tokin, svestrani publicista koji je godinama bio skrajnut, a završavao je i u zatvoru.

Tokin je bio prvi srpski estetičar, a delovao je od 1920. godine, kada je počeo da piše filmske kritike. Bio je u tom smislu zaista fenomen, s obzirom da je prva filmska kritrika u SAD objavljena tek 1925.

Tokinova prva filmska kritika objavljena je u listu “Progres”, a izazvala je zgražavanje javnosti, koja je smatrala da je reč o tekstu o “vašarskoj atrakciji”. Tokin je, medjutim, bio znatno obavešteniji od publike, jer je već tada poznavao filmove Čarlija Čaplina.

Već 20-ih godina prošlog veka primetio je da se 90 odsto američkih filmova završava srećno, što je nazvao “dovragastim optimizmom”, a 1920. godine objavio je u Francuskoj esej o filmskoj estetici.

Pripadao je krugu avangardnih umetnika i bio je jedan od koautora Manifesta zenitizma.

Celog života bavio se najvećim fenomenima 20. veka – filmom i sportom, ali je svojevremeno bio i potpuno skrajnut, a posle Drugog svetskog rata završio je u zatvoru tri godine (sve vreme tokom rata objavljivao je filmske kritike).

Izmedju ostalog, pokrenuo je prvi filmski krug i radio na snimanju prvog filma u Beogradu koji, na žalost, nikada nije završen zato što je 200 metara snimljene filmske trake uništio sam snimatelj, i to zbog neuzvraćene ljubavi glavne glumice.

Tokin je bio i autor drame “Gospodin Nadežda”, verovatno prve priče na ovim prostorima o nekom transvestitu, ali nije igrana iako je trebalo da bude postavljena u tri pozorišta.

Objavio je i roman “Terazije” 1932. godine, za koji kažu da je prvi srpski moderan roman.

Zanimljivo je i da je još 1940. objavio istoriju filmske umetnosti u kojoj se pominje i Leni Rifenštal, koju su novinari u Beogradu praktično videli tek 1971. godine na prvom FEST-u, i to na projekciji u noćnom terminu, uz molbu da to ne pominju u izveštajima kako organizatori FEST-a ne bi bili pohapšeni.

Tokin je i autor prvog filmskog leksikona 1952. godine, ali je umro pre nego što je izašao (1953).

Ponovo ga je otkrio tek Duško Stojanović koji je napisao knjigu “Boško Tokin pionir filma”.